Al vier voorstellingen werken regisseur Jetse Batelaan (Theater Artemis) en dramaturg Koen Haagdorens (hetpaleis) samen, maar van routine is nog geen sprake. Het werk van Jetse is beeldend, fantasierijk en raakt aan de onhandigheid en verwondering van de ploeterende mens. Met theater dat tegelijk absurd en ontwapenend eerlijk is, weet hij jong én oud te verrassen. Dit seizoen maakte Jetse met dramaturg Koen de familievoorstelling Nu is het nog rustig (Een coproductie van Theater Artemis, hetpaleis en het Het Zuidelijk Toneel). Daarin razen volwassenen door hun leven, van hoge pieken naar diepe dalen, in een duizelingwekkend tempo. Maar hoe ontstaat zo’n voorstelling? En wat brengt een samenwerking die al vier producties omspant telkens opnieuw teweeg?

In deze Meet de maker gaan Jetse en Koen met elkaar in gesprek over Nu is het nog rustig (8+), hun manier van samenwerken en de zoektocht naar wat er op het podium kan ontstaan. Want ook na vier voorstellingen blijft het theater een plek waar je elkaar en jezelf kunt blijven verrassen.

Jetse, wat maakt de samenwerking met Koen en hetpaleis voor jou zo bijzonder?

En Koen, wat maakt dat Jetse voor jou de ideale maker is om mee samen te werken?

Jetse: “Het is onvoorstelbaar cool om met hetpaleis te werken. Een jeugdtheater met een kostuum- en decoratelier? Zelfs internationaal is die schaal en professionaliteit uniek, zeker gecombineerd met het improvisatievermogen en de flexibiliteit die in huis is. Daarnaast denkt Koen als dramaturg ook als een maker en dat is prettig.”

Koen: “Jetse is een maker waar je enkel van kan dromen. Het publiek in onze grote zaal is complex, maar ook een geschenk, en Jetse doet dingen met zo’n zaal die je nog nooit  hebt gezien.”

Wat maakt het zo bijzonder om met die ruimte te spelen?

Jetse: “Als toeschouwers hebben we ons keurig leren gedragen. We volgen zonder morren de afspraken die bij zo’n grote zaal horen. Net met die codes wil ik spelen. We halen de verwachtingen onderuit en kijken welk gebied er zich dan opent. Heerlijk om een zaal te laten brullen dankzij de mechanische mogelijkheden van zijtonelen, doeken en wissels. Toen alle remmen los gingen tijdens de finale van onze voorstelling Een leuk avondje uit werd ik zélf emotioneel. Terwijl ik precies wist wie er aan welke touwen trok.”

Koen: “Voor Nu is het nog rustig denken we aan een omgekeerde structuur en willen we net starten met dat meest overweldigende deel.”

Van een eerste idee tot een voorstelling op het podium: Wat is de rolverdeling en hoe vullen jullie elkaar aan tijdens dat maakproces?

Koen: “Jetse komt meestal met een vormelijk idee. Ik reageer daarop en probeer te denken vanuit het publiek. Daarna beginnen we langzaam inhoudelijk te slijpen. Dankzij de mogelijkheden van de grote zaal kunnen we er een tweede, derde of vierde laag aan toevoegen.”

Jetse: “Ik vind het altijd doodeng als we beginnen te repeteren, want op dat moment is er nog geen script of tekst. Maar Koen heeft mij tegen dat moment al zoveel goede vragen gesteld, waardoor ik niet “kaal” hoef te starten. Ook ons vaste radarwerk van regieassistenten, kostuum-, decor-, geluid- en lichtontwerpers helpt me om grond onder de voeten te krijgen.”

Koen: “Ik heb het voordeel dat ik mijn handen vrij heb. Letterlijk. Terwijl iedereen aan het spelen is, aan het geluid aan het sleutelen of een kostuum aan het naaien, moet Jetse die hele groep samenhouden. Ik kan met een frisse blik naar repetities komen kijken, wat soms veel oplevert.”

Vanuit welk beeld of idee is de voorstelling ontstaan?

Jetse: “Een stortvloed op het podium, waarin zowel het publiek, de acteurs, als de personages voortdurend achter de feiten aanlopen.”

Koen: “Het idee van “gelijktijdigheid” is daarin heel belangrijk. In de ratrace van het leven zijn er zoveel dingen tegelijkertijd aan de hand. Waar kijk je dan naar? En focussen we ons niet te hard op de verkeerde dingen binnen die constante informatiestroom?”

Jetse: “Net als in dat echte leven zijn kinderen toeschouwers van dat volwassen gekrakeel. Zij kunnen er nog met een outside eye naar kijken.”

Hoe kijken jullie naar kinderen en de wereld waarin ze opgroeien, en hoe werkt dat door in de voorstellingen?

Jetse: “Ik vind het interessant om kinderen te mobiliseren in hun kracht en hun rebellie. Wij durven kinderen wel wat pesten, en zij pesten ons terug. Dat vraagt lef langs beide kanten.”

Koen: “Jetse creëert een egoloze wereld op het podium. En als er al ego is, dan kijkt hij daar met veel mededogen naar. Dat zet iets in gang in het hoofd van kinderen. Wat zou er gebeuren als we in de samenleving ook dat ego loslaten? Dat is een geruststellend mensbeeld. Je hoeft niet het centrum van de wereld te zijn.”

Jetse: “Het is bevrijdend als je geen superheld hoeft te worden (lacht). Door kinderen te betuttelen maak je hen het centrum van alles. Maar de werkelijkheid waar ze naartoe groeien is niet altijd voorspelbaar, veilig en warm. Voor mij is theater de plek bij uitstek om kinderen te laten oefenen in de chaos, de onvoorspelbaarheid, het onaangename.  Ik heb heel veel vertrouwen in het feit dat ze dat aankunnen.”

Wat hoop je bij het publiek teweeg te brengen?

Jetse: “Iets onverwachts? Wat me bijvoorbeeld ontroerde was hoe na onze productie Het eind van het begin van het einde hele groepen kinderen achterstevoren de schouwburg uit gingen, hoe acteurs zelfs kilometers verder nog kinderen achterstevoren door de stad zagen lopen. Dat is echt goud waard. Of als de hele zaal geprojecteerde zinnen mee fluistert, of wanneer tachtigjarige grootouders onder hun stoel gaan schuilen omdat wij dat vragen. Dat is bijna een vorm van massahypnose.”

Laatste vraag: De titel ‘Nu is het nog rustig’ voelt bijna als een waarschuwing. Wat is jullie gedachte erachter?

Jetse: “Onze titels creëren altijd verwachtingen. Ook voor onszelf: ze zijn vaak de enige houvast die we hebben voor we aan een voorstelling beginnen. Dus als daar een soort spanning op zit, vind ik dat meteen leuk. Er zit inderdaad iets dreigends in: “geniet nog maar even van de rust, want straks zal het wel anders zijn”.”

Koen: En je kan er ook maatschappelijk over nadenken: wat staat ons nog allemaal  te wachten?

 

Dankjewel Jetse en Koen voor dit gesprek over Nu is het nog rustig (8+)!

Nu is het nog rustig (8+) is tot en met zondag 3 januari 2027 te zien in theaters door heel Nederland.